zaterdag 21 oktober 2017

Provinsje moat sels de boer op mei de saak fan it Frysk ûnderwiis

De provinsje stipet it Frysk ûnderwiis foaral burokratysk, mei jild foar nije lesmetoaden. Foar de foarming fan draachflak, it berikken fan de ‘hearts and minds’ fan de minsken, is der gjin plan. No’t it ûntheffingen reint, kin dat echt net mear. 

Abe de Vries 


Yn 1980, doe’t yn it midden fan dat jier it Frysk in ferplicht fak waard op de basisskoallen, wie dêr net folle oer te rêden yn ’e krante. Slach de Leeuwarder Courant der mar op nei: in stik as fjouwer, fiif berjochten, meast koart, in pear ynstjoerde stikjes. Of de ynfiering wie net hiel kontroversjeel, of de redaksje fan de LC kearde alle negative reaksjes op – mar ik tink it earste. It wie de tiid fan de studinteprotesten tsjin de plannen fan minister Pais mei it wittenskiplik ûnderwiis (twafasestruktuer). Yn Fryslân kaam it earste nûmer fan it progressive, twatalige wykblêd De Nije út. De tiid liket, sa’t it no op jin oerkomt, in stik freonliker foar it Frysk as tsjintwurdich. Of it koe de minsken doe ek al neat skele, dat kin ek.  

It ministearje fan Underwiis organisearre sels, yn ’e mande mei de Sintrale Kommisje Frysk, in feestjûn ‘yn in sawat oant it lêste plak besette’ Ljouwerter Harmonie, om de ynfiering fan Frysk as ‘gewoan’ fak op skoalle te fieren. Dat wie op 10 novimber. Studinten fan de kristlike pedagogyske akademy De Him yn Snits en skoalbern fan de kristlike legere skoalle yn Easterein fierden ûnder lieding fan Hindrik van der Meer dy syn sjongspul Dit is oare taal op. Steatssiktaris Ad Hermes fan Underwiis en Wittenskippen naam mooglike beswieren fan Frysktaligen sels yn syn taspraak noch mar wer ris wei. ,,Het is bewezen", sei er, ,,dat beheersing van de eigen milieutaal in woord en geschrift een gunstige invloed uitoefent op de onderwijsprestaties in het algemeen, maar beslist ook voor het aanleren en begrijpen van de Nederlandse taal in het bijzonder". En mr. dr. Klaas de Vries, doe krekt foarsitter-ôf fan de Provinsjale Underwiisried, wiisde nochris op de wjerstân yn de iere Fryske beweging tsjin Frysk ûnderwiis: 

‘Hy helle in brief út 1910 oan fan it SDAP-Keamerlid Piter Jelles Troelstra oan it haadbestjoer fan it Ald Selskip. Troelstra woe, sa die út dat brief bliken, in petear oer mooglike ryksstipe foar it Frysk dêr’t hy graach yn de Twadde Keamer foar pleitsje woe. Mar it haadbestjoer fan it Ald Selskip woe dat net lije, soks soe allinne mar in wegering útlokje kinne en de saak fan it Frysk mear kwea as goed dwaan, om’t de measten yn Nederlân ommers neat fan it Frysk hawwe moasten… ,,Der is sûnt gâns feroare”, moast de hear De Vries fêststelle.’ 

Werom by fóar 1980

Hoe is de situaasje no, 37 jier letter? De Wet op it primêr ûnderwiis en de Wet op it fuortset ûnderwiis binne yn 2014 sadanich feroare dat sokssawat as algemien ferplichtsjend Frysk ûnderwiis de facto net mear bestiet. De mooglikheid ta ûntheffing fan de plicht ta ûnderwiis, dy’t yn 1980 ek al bestie, wurdt tsjintwurdich sa rom gebrûk fan makke dat der yn alle gefallen fan lês- en skriuwûnderwiis yn it Frysk op basisskoallen net hiel folle mear oerbliuwt. As dy ûntheffingen foar it meastepart net reparearre wurde nei fjouwer jier – sa’t de provinsje útstelt mar dêr’t er gjin plan foar hat en gjin garânsjes foar jaan kin – is it Frysk ûnderwiis eins wer werom by de sitewaasje fan fóar 1980. 

De wetswizigingen fan 2014 moasten it risseltaat fan it Frysk ûnderwiis better mjitber meitsje troch it te keppeljen oan ûnderskate, yn nivo oprinnende kearndoelen (fan positive hâlding foar de taal oer, fia de taal ek prate kinne, en de taal ek lêze kinne, nei de taal ek skriuwe kinne). De provinsje Fryslân krige it foech om dy kearndoelen fêst te stellen, wêrby’t ‘overleg’ foarskreaun waard ‘met het Friese (..) onderwijs’ en wêrby’t de goedkarring troch de minister fan de útstelde kearndoelen boppedat ferbûn waard oan twa neiere bepalingen: ‘het bestaan van voldoende draagvlak in het Friese (..) onderwijs voor de voorgelegde kerndoelen Friese taal’, en ‘dat de kerndoelen Friese taal niet meer inspanningen van het Friese (..) onderwijs vergen dan het aandeel van het onderwijs in de Friese taal binnen het totaal aan onderwijsactiviteiten rechtvaardigt’ (Wpû, 9-7-a/b; Wfû 11e-3-a/b). 

Wat dalik opfalt oan de wetsformulearringen is har ûnbepaaldheid. De minister ‘kan’ syn goedkarring jaan of net jaan; der stiet net: sil syn goedkarring jaan of net jaan. En wat wurdt bedoeld mei ‘overleg met het Friese (..) onderwijs’? Wa en wat hearre ta dat ‘onderwijs’: sektororganisaasjes, skoalkoepels, skoaldirekteuren, dosinten, âlden, bern? Dêr seit de wet neat oer. Wat wurdt hjir bedoeld mei ‘draagvlak’, by wa of wat, en wannear is der ‘voldoende’ draachflak? Hoe moat soks fêststeld wurde? Dêr wurdt neat oer sein. Like ûnbepaald is de betingst oer hoefolle ‘inspanningen’ tastien wurde foar it leare litten neffens de kearndoelen, ôfmetten oan in ‘totaal aan onderwijsactiviteiten’. 

De Feriening Frysk Underwiis (FFU) hat sokke en oare fûnemintele beswieren tsjin de oanbelangjende wetsteksten ûnderskate kearen sinjalearre en alternativen yn it omtinken brocht, lykwols sûnder dat dêr nei harke is. Deputearre Steaten fan Fryslân hawwe yn reaksje op boppesteand wetlik ramt ynklusyf syn fage omskriuwingen, de bepaling oer draachflak yn it ûnderwiis yndachtich, de wet tige beheind ynterpretearre en bal folslein by de skoalkoepels lein. As soe de saak fan it Frysk ûnderwiis net folle breder wêze en ek folle bredere maatskiplike belangen reitsje. 

Risseltaat: alle skoallen freegje oant ein dit jier in folsleine of parsjele ûntheffing oan foar Frysk ûnderwiis. DS beskôgje it as in ‘nulmjitting’. Ut de oanfragen ûntstiet in byld fan de (deplorabele) tastân yn it Frysk ûnderwiis en dan kinne, sa is it tinken, yn oerlis plannen opsteld wurde om te soargjen dat skoallen har ferbetterje, dat wol sizze, nei ferrin fan tiid mear kearndoelen yn har Frysk ûnderwiis opnimme. Garânsjes binne der lykwols net en fan in provinsjaal plan om skoallen te helpen of te stjoeren is twa jier nei it yngean fan it belied noch hieltyd gjin spoar. ‘Gedeputeerde Sietske Poepjes kiest er niet voor om verbetering van bovenaf af te dwingen’ (Friesch Dagblad, 30 septimber 2017) is it provinsjaal boadskip. 

De provinsjale beliedsregel fan 2015 makket in rûzing fan de posysje fan it Frysk yn de regio dêr’t de skoalle stiet ta in kritearium by de ûntheffingeferliening. Yn gebieten dêr’t relatyf minder Frysk praat wurdt, wurde oan skoallen mear ûntheffingen fan leardoelen ferliend. Dêr krije de bern dus gjin Frysk of wurdt har minder feardichheden bybrocht. Sa’t de boargeraksjegroep Sis Tsiis úthâldt, is dat net inkeld yn striid mei de al yn 1980 wetlik fêstleine algemiene ferplichting ta Frysk ûnderwiis, mar ek mei de minskerjochten. Bern wurdt ommers op arbitrêre (geografyske) grûnen ûnderwiis yn har memmetaal oanbean of krekt ûntkeard. 

Besinning

Foar DS soe dy krityk oanlieding wêze kinne foar in bredere besinning op de provinsjale útwurking fan de wetlike mooglikheden en beheiningen op it mêd fan Frysk ûnderwiis. In begjin dêrfan soe lizze kinne yn de werkenning dat sawol ûnder de nasjonale ûnderwiiswetten as it ûnderwiisbelied fan DS tsjintwurdich definsive, statyske noasjes lizze oer draachflak. Der wurdt suver a priori fan útgien dat der net genôch draachflak is yn it Fryske ûnderwiisfjild foar in gelikense behanneling fan it Nederlânsk en it Frysk. En it kolleezje fiert ek gjin breder, aktyf draachflakfoarmjend belied yn ’e maatskippij, sa’t dat wól it gefal is as it giet om bygelyks ekonomysk belied of de provinsjale promoasje fan duorsumens, partisipaasje, ferbining, toerisme, 2018, ensafierderhinne. 

DS besteegje, as it om Frysk ûnderwiis giet, dat hânwurk leaver út. Der wurdt healslachtich wat finansjele stipe jûn oan maatskiplike organisaasjes of groepen om sokssawat as in breder maatskiplik draachflak ta stân te bringen – op ’e nij sûnder in idee fan wat dêrby meitelt en hoe’t soks dan te mjitten wêze soe. Mar maatskiplike draachflakfoarming sil syn wjerslach ek hawwe op draachflak yn it ûnderwiis, dêr’t de wetten om freegje. It ûnderwiisfjild is ommers part fan de maatskippij. Dat, wêrom docht de provinsje dêr neat of mar in hiel lyts bytsje oan? 

Dêr’t ûntheffing earder regel as útsûndering is, konkreet útsjocht op ferbettering ûntbrekt, en draachflak gjin basis mar foarwearde is, mei men sizze dat de wet ûntkend of ûnderwrot wurdt. En dat wylst yn de preambule fan in oare wet, de Wet gebrûk Fryske taal, ek út 2014, de Kening nota bene seit dat ‘het wenselijk is (..) de gelijke rechten van de Nederlandse taal en de Friese taal binnen de provincie Fryslân te waarborgen’. Leit yn dy winsklikheid net in morele en sels juridyske oanfitering foar it provinsjebestjoer, om syn taalbelied te grûnfêstjen op it prinsipe fan lykweardichheid, mar ek om in breder draachflakfoarmjend belied yn te setten as it om Frysk ûnderwiis giet? 

No’t yn 2018 it ‘groeimodel’ yn it Frysk ûnderwiis los sil, is it foar de provinsje heech tiid om sjen te litten dat Fryslân net tefreden is mei moaie wurden en in lege dop. Ynstee fan de kreaasje fan maatskiplik draachflak foar goed Frysk ûnderwiis foar elkenien yn Fryslân inkeld oer te litten oan wat Frysksinnige organisaasjes en ynstituten, dy’t tanksij de algemiene diglosse problematyk uteraard swak en ûnbestindich binne en bleatstean oan marzjinalisearring, moat de provinsjale oerheid yn Fryslân sels fan koerts en stratezjy feroarje. Ynstee fan syn ûnderwiisbelied safolle mooglik bûten de publisiteit en politike diskusjes te hâlden, dêr’t yn 2015 (blykber) foar keazen is, moat de provinsje de boer op mei it promoatsjen fan Frysk ûnderwiis. 

Hoe lang kin dat noch?

No dûke DS en de koalysjepartijen CDA, FNP, VVD en SP foar dat perspektyf noch wei, mar hoe lang kin dat noch? Men negearret de romte yn de wetsteksten mei eangstige, beheinde ynterpretaasjes, skermesearret mei ynhâldsleaze omskriuwingen fan ‘draachflak’, hâldt Provinsjale Steaten bûten de measte beslútfoarming en lit it ear hingje nei ynspeksjefreezjende skoalkoepelbestjoeren, dy’t as ûndernimmers op de ûnderwiismerk konkurrearje moatte en dêr foar it Frysk mar in hiel beheinde rol sjogge, om’t se gjin oanlieding hawwe om te mienen dat se dêr mei skoare kinne sille. It risseltaat is in bang-burokratysk, sels pervers ûnderwiisbelied dat tsjin alle didaktyske idealen yn gjin kennis by de bern bringt mar se der krekt fan weihâldt. Belied dat skea docht oan it Frysk en repressyf útpakt foar de Frysktalige minderheid yn Nederlân. 

As DS dat byld weinimme wolle, soe it begjinne kinne om fan de dakken te roppen net allinnich hoe’n geweldige taal it Frysk is, mar foaral hoe belangryk it is om dy taal sawol mûnling as skriftlik te behearskjen. As dat foar dizze DS in brêge te fier is, dan kinne Provinsjale Steaten besprekber meitsje dat bern makliker leare yn har eigen taal, gjin probleem hawwe mei it learen fan mear talen tagelyk, dat wy in maatskiplike ferantwurdlikheid hawwe foar Frysktaligen en it Frysk oer, dat soks mei minskerjochten en it promoatsjen fan kulturele diversiteit te krijen hat. Ek kin men dêr gewoan de hjir earder sitearre speech fan CDA-steatssiktaris en ûnderwiiskundige Ad Hermes (1978-1982) oernimme. (En dy’t 450 miljoen oerhat foar in stik asfalt fan earne nei nearne, kin jild net brûke as argumint om neat te dwaan.) 

Tagelyk kin in proses fan wetswiziging yn gong set wurde. De Nederlânske ûnderwiiswetten foldogge dúdlik net op it punt fan kearndoelen foar Frysk ûnderwiis en de foarwearden dêroan. Se hawwe it tydlike, sitewasjonele en kommersjele belang fan it profesjonele ûnderwiisfjild op it each, nét dat fan de minsken en de bern. Dy’t ommers neffens alle kritearia fan beskaving én ûnderskate ynternasjonale, mei troch Nederlân ûnderskreaune ferdraggen rjocht hawwe op goed ûnderwiis yn har eigen taal. Mei yn it regear it CDA, de partij dy’t yn Fryslân sa heech rint mei it Frysk folksliet en dêr ek de ûnderwiisportefeuille hat, moat in nije koerts yn sawol Ljouwert as De Haach ta de mooglikheden hearre.

.

maandag 16 oktober 2017

Berjocht fan de lytse dwerse yncrowd nei oanlieding fan de Gysbert-útrikking 2017

Hjoed yn it Friesch Dagblad in ferslachje troch Jaap Krol fan de Gysbert-útrikking. Neffens deputearre fan Kultuer Sietske Poepjes (CDA) is ,,it byld fan de Fryske sêne (..) ek ien fan in lytse, bekfjochtsjende yncrowd en dat hellet dy misje [fan de keunst] wolris ûnderút". 

Wa of wat soe Poepjes op it each hawwe mei sokke literatuerbefoarderjende útlittingen? De minsken dy't literatuer skriuwe, en oer literatuer skriuwe, der les yn jouwe, dermei optrede en der lêzingen oer hâlde? Mar dy't ek wolris opinystikken oer Poepjes har belied skriuwe (hoe doarre dy omkoalen dat), of better sein, gebrek oan belied, of better sein: foar de literatuer desastreus belied? 

Stikken dêr't Poepjes dan steefêst gjin antwurd op jout, om't se sa graach mei de bek fol tosken op 'e foto komt. Poepjes wol reklame, kitsj en folkloare - gjin literatuer. It is dat de advyskommisje Eppie oanwiisde, oars wie op oanstean fan de mem fan alle spektakels de priis nei Jos Thie gien. 

Efkes earder yn dyselde krante stie ek al te lêzen cq. wie te dedusearjen hoe't Poepjes tinkt oer Fryske literatuer. Brief fol nijs fan Poepjes, de krante fettet gear: ,,De provincie Fryslân wil dat specifieke eisen kunnen worden gesteld aan docenten voor het lesgeven in en over de Friese taal." 

Lit dat no efkes besinke. Yn jin delgean. Lesgeven in en over de Friese taal, dat is sûnt 1980 wetlik ferplichte yn Fryslân. Mar elkenien wit dat Fryskpraters mar in lytse, bekfjochtsjende yncrowd binne. Dat dy dosinten en dat foech, dêr komt it net sa op oan. Is Poepjes fansels ek fan betinken, mar ja, dat ferrekte Dingtiid en dat ferrekte SisTsiis. Dus: ,,Het provinciebestuur wil hierover in overleg gaan met het rijk en met de Onderwijsinspectie." Itselde oerlis dus dat al 37 jier duorret. 

As Poepjes út-oerlein en út-taartiten is, dan hoecht it net mear mei dy dosinten, want dan is der net ien mear dy't Frysk skriuwe kin of wol. Oan dy doelstelling wurdt hurd wurke troch Poepjes, mei har ûntheffingen foar jan en alleman. Dat groepke bekfjochters, dy yncrowd, oanfolle troch de gewoane man dy't ek koarje moat fan de provinsjale taaltaart, is noch fierstente grut.  

En hoe foel it sjueryrapport diskear út? 

De advyskommisje foar de Gysbert Japicxpriis 2017 hat yn syn ferslach in protte omtinken foar bysaken en relatyf mar in bytsje foar de nominearre bondels en de bondel, Fallend ljocht fan Eppie Dam, dêr’t de priis op foel. It giet dan bygelyks oer de fraach oft der wol nominearre wurde moat by de GJ-priis: 

,,Prizen fan oerheden en stichtingen dy’t skriuwers en oare keunstners earje wolle, dogge dat by ús witten net mei nominaasjes. De fraach liket dan ek te wêzen oft de Gysbert Japicxpriis foaral in priis is dy’t út namme fan mienskip en oerheid wurk en skriuwers earet, of mear in marketing- en promoasjeynstrumint is. Dy fraach moat de provinsjale oerheid beantwurdzje.” 

Mar de kommisje beantwurdet dy fraach feitlik al. Yndie is de GJ-priis ,,foaral in priis dy’t út namme fan mienskip en oerheid wurk en skriuwers earet”. En yndie is de priis nét ,,in marketing- en promoasjeynstrumint”. Pats, Poepjes krijt in tik oer de noas. Mar goed, it moat ek net te mâl mei de krityk, jo binne by einsluten mar gewoan in advyskommisje. De deputearre hat it ommers ek wol hiel muoilik mei dy ,,lytse dwerse yncrowd fan eigensinnige dichters dy’t altyd wol wat fine om tsjin te wêzen”. 

Sjoch, sa kinne jo as kommisjelid yn ’e takomst teminsten nochris mei goed fetsoen oanskilje op ’e Twabaksmerk. It binne de dichters sels, is dizze kommisje fan betinken, dy’t ferantwurdlik binne foar ,,it byld dat ûntstiet”, dat nét it byld is ,,fan in bloeiende literatuer mei dichtwurk dat it lêzen mear as wurdich is”. 

Ik wist net dat de advyskommisje ek ferstân hie fan bylden dy’t ûntstean en hoe’t se ûntstean en wêr’t se dan hinnefleane en ik wist ek net dat de kommisje dêr ûndersyk nei dien hie en hoe dan en wêr’t se har op basearje. Ik wit wol dat it de core business fan in GJ-advyskommisje is om de literêre kwaliteiten fan yn alle gefallen de priiswinnende bondel te beljochtsjen. Dat bart dan ek yn it rapport. Yn pak ‘m beet hûndert wurden. Krekt sa'n bytsje wurden, oars, as de GJ-advyskommisje reservearret foar it beljochtsjen fan de oare nominearre wurken. Sinjalemintsjes binne it dy’t de kommisje ús jout. 

Dat is yn myn eagen spitich en dat moat de folgjende kear oars, as ik myn sin sis. Mar ja, ik bin dan ek ien dy’t altyd wol wat fynt om tsjin te wêzen. 

Of, oars formulearre, om fóar te wêzen?

Likegoed wol ik ta myn ferdigening oanfiere dat it sjueryrapport 2005 fan de GJ-kommisje – doe besteande út Klaas van der Hoek, Jitske Kingma en Michaël Zeeman – 4,5 kantsjes A4 bestege oan de ynhâld fan In waarm wek altyd. Unnoadich te sizzen dat oer Fallend ljocht absolút net minder skreaun wurde kinnen hie. Lit my no ris sa eigensinnich en dwers wêze, of foarút, sa belutsen en posityf, en dêrfoar pleitsje dat yn ’e takomst sjuerys wat mear op it aljemint bringe oer it priiswinnende wurk en wat minder har bêst dogge om politike paadsjes te rinnen en deputearren te geriven.

It rapport fan de advyskommisje is hjir te lêzen: http://www.sirkwy.frl/images/literere_prizen/dokuminten/advyskommisje_gysbert_japicxpriis_rapport_2017.pdf

vrijdag 1 september 2017

Tip foar de Afûk: freegje Eeltsje Hettinga ris foar in sjuery

Dat sjuerys fan Fryske literêre prizen en wedstriden net yn mearderheid bestean kinne út minsken dy’t gjin ûnderfining hawwe mei Fryske literatuer, itsij as skriuwer of dichter, itsij as kritikus en essayïst, moat de Afûk dúdlik makke wurde. Wat wol it gefal? Foar de Dichter fan Fryslân-wedstryd hat de Afûk advisearre om toanielspylster en teatermakster Tamara Schoppert, Nederlânsktalich dichter Obe Alkema en Nederlânsktalich dichter Peter van Lier te freegjen en de provinsje is dêryn meigien. Dy trije binne dus de sjueryleden fan de Dichter fan Fryslân-wedstryd. 

My tinkt dat soks ûnakseptabel is. Net allinnich dat de Afûk ek in útjouwerij is, dy’t dus nét de earst oanwiisde ynstânsje is om sjueryleden foar literêre prizen en wedstriden te freegjen, dat sljochtsje ik no mar efkes oer, al stiet it as in peal boppe wetter. Belangriker noch: net ien fan dy trije, fierder fansels hiel kundige minsken op har eigen terrein, hat in bewiisde affiniteit mei, kennis fan en bestjoer oer it fjild fan de Fryske literatuer en poëzij. Dat wol net sizze dat se dy kwaliteiten net hawwe kinne soene; it wol al sizze dat dizze minsken yn har libben faaks in protte by de serieuze ein hân hawwe, mar Fryske literatuer heart dêr yn alle gefallen net by.

Soe it sa wêze dat der yn Fryslân gjin kundige minsken mei in bewiisde kennis fan Fryske literatuer en bestjoer oer keunst omstapten, dan wie sa’n kar noch wat. Mar dat is fansels net sa. Dêrmei wurdt dus de yndruk wekt dat der mei opset sin foar ‘bûtensteanders’ keazen is. Mar dat witte wy ek wer net, want de Afûk ferantwurdet neat. Wis is wol dat ik – as Frysk dichter en skriuwer – my net serieus nommen fiel, en belangriker noch, ik fiel it sa oan dat de hiele Fryske literatuer by de noas nommen wurdt mei de kar foar dizze trije sjueryleden. Is it net suver as hat de provinsje in koloniaal bestjoer oer syn ‘eigen’ literatuer oansteld? Wurdt dêr net yn feite mei sein: bêste Frysktalige keunstners, jimme binne sa’n eksoatysk folkje, dat in grutte mûle hat mar net wit wat goed en minder goed is, dat wy hawwe mar help fan bûten ynroppen om ien fan jim ynboarlingen op it hynder te hisen? 

By de belangrykste prizen yn de Nederlânske literatuer – de P.C. Hooftpriis en de Prijs der Nederlandse Letteren – is der gjin tinken oan dat der ‘minsken fan bûten’ yn sa’n sjuery set wurde. Dat binne allegear spesjalisten, Nederlânsktalige auteurs of literatuerwittenskippers dy’t al hiel wat oer Nederlânske literatuer publisearre hawwe. 

P.C. Hooftprijs 2017 (Bas Heijne): Jacqueline Bel, literatuerwittenskipper oan de VU; Kees ’t Hart, Nederlânsktalich auteur, Kristien Hemmerechts, Nederlânsktalich auteur, David van Reybrouck, Nederlânsktalich auteur, Dirk van Weelden, Nederlânsktalich auteur. 

P.C. Hooftprijs 2016 (Astrid Roemer): Karin Amatmoekrim, Nederlânsktalich auteur, Sander Bax, literatuerwittenskipper yn Tilboarch, Toef Jaeger, redakteur NRC Handelsblad, Edzard Mik, Nederlânsktalich auteur, Pauline Slot, Nederlânsktalich auteur. 

Prijs der Nederlandse Letteren 2015 (Remco Campert): Bert Bultinck, adjunkt-haadredakteur De Standaard; Kris Humbeeck (foarsitter), gewoan heechlearaar Moderne Nederlandse literatuur & Algemene literatuurwetenschap Universiteit Antwerpen; Irina Michajlova, heechlearaar Neerlandistyk Steatsuniversiteit fan Sint-Petersburg, literêr oersettter; Alida Neslo, teatermakker; Aleid Truijens, Nederlânsktalich auteur, kollumnist, biograaf (F.B. Hotz, Hella S. Haasse); Maria Vlaar, literêr sjoernalist, resinsint, redakteur; Theo Witte, fakdidaktikus Nederlânsk, Rijksuniversiteit Groningen, haadredakteur ‘Lezen voor de Lijst’. 

Dat, leave meiwurkers fan de Afûk, soene jim tenei elke neokoloniale oanstriid ferpresse kinne, en gewoan Eppie Dam freegje bygelyks, of Goffe Jensma, of Henk Wolf, of Eeltsje Hettinga, of neam se mar op. 

No ja, goed, dêr sitte in pear by, dy publisearje by de Afûk, noch in reden om de Afûk gjin sjueryleden sykje te litten... 

Mar yn prinsipe is der (gelokkich noch) gjin ein oan de nammen dy’t foar de hân lein hiene en oanwiisd wiene. Dan hoege wy fan de tsjinpartij tenei net wer yn ’e pinne te klimmen om in deputearre mei in nederich asjebleaft te freegjen om rjocht te dwaan oan de Fryske Literatuer en de ear oan in groep fan 24 Frysktalige dichters te jaan. Tankewol.


.

donderdag 31 augustus 2017

Meeliegen? Jawis!

'Verwarring over 2018', kopt in krante. Verwarring MY ASS. Wêr binne de fjouwer miljoen besikers dy't LF2018 produsearje soe? Kear 20 euro, sa't LF2018 noch yn 2016 rapportearre (lês dy oare krante). Wêrom treedt hjir net ien om ôf? Wêrom wurdt hjir net ien om ûntslein? 

Om't alles en (hast) elkenien meiferantwurdlik is foar it projekt én de leagen: provinsje, gemeente, ynstituten, media, de kulturele ynteelt, allegear. 'Mienskip', ommers. Dus is der mar ien útwei. Neam it 'verwarring'. Rêd LF2018. Lieven Bertels hat al in oare sûkeromke fûn. Hoe sit it mei de okkerdeis noch om 'krityske sjoernalistyk' freegjende Oeds Westerhof?

woensdag 16 augustus 2017

Dichter fan Fryslân 2.0: oars, mar net better

De provinsje hat syn wervende tekst op de site fan Dichter fan Fryslân oanpast. Dat wol sizze, de opdrachtformulearring. 

Earst waard fan de Dichter frege: ‘om yn dichtfoarm te reagearjen op wat der hjoed-de-dei yn Fryslân en syn bewenners om giet. Wêr wurde wy stil fan? Wat lit ús hert bûnzje, of wêr wurde wy stomwei dûm fan?’ Dy nuvere easken, dêr’t gjin dichter oan foldwaan kin, binne ferdwûn. Hoera, en in tankewoltsje is yndie net noadich. 

Mar is it no better ferwurde? Nee. Yn de nije tekst ‘draacht [de dichter] op in moderne en útnûgjende wize soarch foar de poëtyske presintaasje fan Fryslân’, en ‘leafst ynspirearre op aktuele foarfallen of opfallende en bysûndere mominten dy’t plakfine yn ús provinsje of dêrta yn relaasje stean’. Hy of sy ‘wit op in eigentiidske en tagonklike wize aktualiteit en sosjaal-maatskiplike tema’s te fangen yn poëzij’. 

Ik bin benijd hoe’t in dichter soargje kin foar ‘de poëtyske presintaasje fan Fryslân’. Ek as ‘in’ presintaasje bedoeld is, soe ik net witte wat it betsjut. Hoe moat in dichter Fryslân ‘presintearje’? En stel dat in dichter witte soe hoe’t soks moat: wêrom soe in dichter ‘Fryslân’ presintearje moatte? 

Fierder nim ik oan dat de dichter aansen efkes in seintsje út it provinsjehûs krijt as har ‘opfallende en bysûndere mominten’ yn ’e provinsje foardogge. Want blykber moatte de gedichten dêr nei ferwize. It soe dochs sneu wêze as sa’n dichter oan ’e gong giet en letter blykt, it wiene hielendal gjin ‘opfallende en bysûndere mominten’ dêr’t er by oanheakje woe. 

Ek moat hy of sy no ‘sosjaal-maatskiplike tema’s’ fange yn poëzij. Gjin ekonomyske tema’s, gjin politike, gjin massapsychologyske, nee: sosjaal-maatskiplike. Wêr’t dy beheining no wer weikomt, slach my mar dea. 

Gjin ferbettering dus, de nije opdrachtformulearring. Sin- en ynhâldsleaze bepalingen as ‘modern ferslach dwaan’ en ‘breed publyk’ binne bleaun en de fersen moatte no ek noch ‘tagonklik’ wêze. Ek hjir fynt de dichter gjin hâldfêst. As men freget wat soks krekt betsjut dan is de deputearre krekt op fakânsje of dwaande de Gysbert Japicxpriis te rêden út de rikjende púnheapen fan har eigen kultureel populisme.


.

vrijdag 11 augustus 2017

Iepen brief oan de deputearre fan Kultuer fan de Provinsje Fryslân

Bêste Sietske Poepjes, 

Lâns dizze my ûnsympatike wei wol ik jo freegje om myn bondel Brek dyn klank fan de list mei nominearre bondels foar de Gysbert Japicxpriis 2017 ôf te heljen. 

Ik wol langer net yn ’e beneaming komme foar in provinsjale literêre priis salang’t it kolleezje fan Deputearre Steaten, mear yn it bysûnder jo persoan, mient dat dichters yn tsjinst fan de provinsje binne – sa’t bliken docht út jo belied en jo publike útspraken. De konsekwinsje is ek dat ik, mocht jo advyskommisje de priis oan my taskikke wolle ynstee fan oan Eppie Dam, de priis wegerje sil. 

It is yn ien wurd ferskriklik dat jo literêr belied en provinsjereklame net útinoar hâlde kinne en/of wolle. Ik haw respekt foar myn kollega-dichters Eppie Dam, Elske Kampen, Albertina Soepboer en Wilco Berga, dy’t de moed hienen jo witte te litten dat jo plannen mei de útrikkingsjûn de priis skea dogge. Dat is no in moanne lyn en noch hawwe jo neat fan jo hearre litten. 

Ik haw likefolle respekt foar myn kollega-dichters en –Gysbert-laureaten Jacobus Smink en Anne Feddema, en foar myn kollega-dichters Edwin de Groot en Syds Wiersma, dy’t witte litten hawwe dat sy, lykas ik, net meidwaan sille oan jo sneue Poesyalbumdichter fan Fryslân-plannen. 

Folle minder begryp haw ik foar dy kollega-dichters dy’t alles wol goed is en dy’t net in wurd fan krityk hearre litte. Sy helpe, as ik myn sin sis, mei oan it definitive demaskee fan de pretinsje dat der noch sokssawat as in ‘Fryske literatuer’ bestean soe. 

Jo sille wol begripe dat ik tidigje op in deputearre fan Kultuer mei folle, folle mear leafde foar (Fryske) literatuer as dêr’t jo en jo belied fan tsjûgje. 

Abe de Vries 
11 augustus 2017