dinsdag 27 juni 2017

Goejûn, Delphine

                                    Midsimmerjûn 2017

Azem út Brugge, oandraven komst as in súdwester 
   oer de greide; jûnsloft oer Wytgaard bewaait. 
Ferdwinende boartersguodtrekkerkes ride 

   mei dy mei, wylst ûndertekse fleskes klappe 
leech yn ’t krat. Op Tsjissema State sil immen sprekke 
   yn 'e skuorre, sa’t selden sprutsen wurdt. 

Earst ôftaastend, hoeden, traach. Dêrnei mei egards 
   en ferûntskuldigingen foar fragyl en fan fier. 
Dan swellestutterich hinne-en-wer, as it waarglês 

   knypeagjend nei de bûterdrippen, saniis 
noch fallend bûten.  Oan 'e ein applaus,
   lang net wiis, o hagelslach mei sachte -g. 

Goejûn, Delphine! Do bist ek oait ridderslein 
   troch in skriftkultuer, en optekene yn it ûnhillich
berteboek fan noait om frege memmetaal. 

   Wolsto dan nou it bûthús fan 'e mûzen befrije?
Is ’t mei dêrom, dat wy poezebrokjes jouwe? 
   Byt mar ta, sis ik. En do seist “(Mi)au!”  

Beweging te wêzen op de lêste kuil, dy kûle 
   kinne wy omhinne. It leafst litsto Gezelle 
de simmermieden meane, mei as feint op dyn side 

   de krúsbôgesjitter: ,,Ik zei het nog: gele papiertjes!” 
Mar do diest it, Delphine – ús leksikons
   it leksum opsizze. Om súdlik wer te ferdwinen.


.

zondag 25 juni 2017

It merkeskip

Dêr komt Kloastermans draaimûneskip yn ’t sicht; 
   ik sil helpe om it spul it keatslân op te krijen. 
De feal beskild’re hurdboardplaten, keatlings, spankabels, 
   de bakjes om boppe de buorren út te fleanen, 
en ek de 52-toets Bruder, dy’t wol ta swijen bringt 
   de man dy’t yn ’e krante freget: ‘Wat nut 
hat it yn ús tiid noch, mei syn oerrinnend skala fan 
   útgeansmooglikheden, om op in doarpsmerke te frijen?’ 

Mar men is alle merken mei. Ik toarkje mei de boargers 
   om op ’t fjild; mids sunige boeren en folle rijere 
sujetten hâld ik it mei potsemakkers, foar de man oer 
   mei sedeprinten om him hinne. Ik trochsykje 
de djippe kretten fan ’e nearingdwaanden en ik dûnsje 
   yn ’e rûnte mei it jongfolk by de blaaspoepen. 
Faaks komt de tûne foar it kattekneppeljen foar ’t lêst 
   foar ’t ljocht, en wurdt sein oer de draaimûne: 

,,Allegear deryn, dat lit gjin plak mear foar de duvel!” 
   Tolve hynderkes, gouden gondels en wat autobakjes 
waaie tingeljend oan ’e tinte fan ’e koekeferkeap foarby. 
   Dêr stean de bokken fansiden, om de jonge 
fammen temûk te taksearjen; drystere feinten 
   sjitte papieren roaskes of in knuffelbear mei de buks. 
Swarte Hindrik út ’e Wâlden ferklapbûtst syn bûssinten, 
   Rein Tiedes fan Snits glimket om ’e ringsmiterswille, 

as stadichoan de sinne ôftakket. It elektrysk 
   stekt syn ljocht op foar de spanning fan de sweef. 
Yn ’e swietrook fan bier en baarnde sûkerspin 
   lûke de jonges de jaskes út en helpe mei om óp 
te smiten, wat heger, wat moaier. En krekt op it stuit 
   fan jut-op ’e-kop wurdt it in oare wrâld – de bern 
saaie wol troch de loft, mar it lûd falt ynienen 
   fuort. Kin in draaimûne noch wol draaimûne wêze? 

Yn myn bakje knyp ik my de knûst hast fyn 
   fan benaudens: fanâlds luts de merke fiks folk, 
mar merke is no merk. Gjin plak ‘om ris foar in kreame 
   of in dis te stean, om alles wat dêrop wie te begapjen 
en te betaasten, salang as ’t geduld fan de kreamer 
   it taliet: - of hja hâlden ho by in blok, dêr’t in man 
by stie mei in grut mes yn ’e hân, te roppen: 
   “Wa wol in hou ha?!”’ 

(Sa’t Waling it sei.) Merk – de digitalisearre dream 
   fan in ûnbidich skip, dat troch gjin opfeart past, 
komt mei mienskipsliet, lidmaatskipskaart. 
   Smarjild is yn, om ’t doarpsgesicht fan boppe-ôf – 
net tekene yn ’t sweevjen mei, mar nommen út in 
   drone syn kontgat wei – te troaien yn it mal. 
Dat eartiids al, út foarskriuwend tinken, merkegean 
   mei in duorsum wantsje op 'e hûd ferbea.

Lit my de merke helpe foar in frijkaartsje en in oaljekoeke. 
   De nacht falt oer de wenweinen en de rottweiler sliept. 
It keatsfjild leit stil. Achter it hok oan de kopske kant 
   fan de iisbaan boskje lette frijers gear, 
foar’t se de kant fan de heabergen út sette. Moarnier 
   sil ik hjir wer wêze om in hântaast te dwaan,
de hurdboardplaten en de sweefbakjes te laden 
   yn it reelizzend, reizgjend merkeskip fan Kloasterman.


.

zaterdag 24 juni 2017

Heitedingen

                                     Foar Elske Kampen

Wat in heit makket, dat wit ik wol. Hy docht fanâlds 
   de heitedingen. Syn soan leart er it ljeppen, 
wat ik mines ek bybrocht ha, mar dat binne se 
   tink alwer fergetten. Lykas hoe te fytsen  
yn myn taal. Al is de ferbining kearsrjocht, sjoch 
   mar hoe’t er swurd en kroade snijde – of wie dat pake – 
op ’e wurkbank. Mem wie foar de tsjoendersdrank; 
   hy makke – sa’t it like – de wrâld en alle saken. 

Safolle haw ik net makke. Foar se ta stân brocht, 
   foar se dwaan kind. Tink. Net ast myn heit nimst, 
myn jongesjierren mei nei it keatsen – dêr wie ik 
   better as sljochtweihinne yn, mar ik koe net sa lang 
oan ’e opslach stean as hy it woe. Ik makke 
   oareweis risselwaasje, wat op neat útrûn, 
mar moete wol twa spruten. Ik kin se net sjen, 
   en ik bin bang, dat bliuwt sa, want ik kin net skriuwe 

as timmer- of as putsjesman. Dy’t pitten 
   ferfangt yn auto’s en oerwei kin mei ’t behang. 
In heit rommet snie op iisbanen, hellet yn op autobanen, 
   is in túnhakjende overall, spilet foar skiedsrjochter,
skriuwt yn rjochte streken en yn skerpe bochten 
   syn samar derhinne rinnende rigels, likefol 
fan ferhalen oer rou, plicht en leafde as wa heit. 
   In heit is mear as triennen by winst yn de finale. 

Somtiden, as it knypt, as it hjir yn it noarden 
   waait dat de knipers oan ’e line draaie, 
blaast de wyn jin fan jins leafsten wei. Somtiden, 
   as it rommer kin, slacht men om ’e romte in stek, 
om jins folkje fêst op fuotten en út ’e sleat te hâlden. 
   Somtiden – sjoch ik him oer de merke rinnen,
fan it keatsbestjoershokje wei, by de draaimûne del, 
   nei de sûkerspin, nei de sjittinte, mei myn soannen.



.

vrijdag 23 juni 2017

Tristia

’k Bin in master yn de grutte keunst fan ’t ôfskied, 
   ’t weirinnen foar de klachten yn ’e nacht, 
as de oksen tiid as tarring kôgje yn it strie, 
   de lêste oere foar de stedswacht slacht. 
Ik ha bûgd foar ’t iere kraaien fan ’e hoanne 
   oer in rêchsek fol mei spyt, doe’t eagen bang 
en read fan ’t gûlen stoarren nei de moanne; 
   fertriet fan froulju mong mei Muze’ sang. 

Wa seit, dy’t heart dat paden skiede, 
   wat lot sok ienlik fierder gean betsjutte mei, 
of is it út meneuvels fan de hoannen te rieden, 
   sa’t it kearsefjoer op ’e Akropolis seit? 
Wêrom’t, as in oare takomst ús besibbet, 
   mar oksen kôgje ûnfersteurber yn ’e stâl, 
dy hoanne, de heraut fan ’t nije libben, 
   opspat út syn wjokken op ’e stedswâl? 

En ik rin heech mei ’t lûd fan ’t weeftou. 
   De spoel dy’t snoarret, de núnder fan de klos.  
Sjoch dan hoe’t Delia, bleatfoets geande frou, 
   smyt har hier sa sêft as dûns fan swannen los. 
O, op skriele boaiem reitsje wy yn slom 
   en earm yndie oan wurden foar ferrukking. 
Alles hat al west, en alles komt werom; 
   swiet is inkeld mar it fielen fan werkenning. 

Sa sil ’t wêze: in tinne, waaksen foarm, 
   in iikhoarnfacht allyk, leit útspraat op in skaal
foar in faam dy’t, eangjend foar in stoarm, 
   bûcht en freget nei de ein fan it ferhaal. 
Mar de Erebus te tantsjen, it sil ús neat jaan. 
   Froulju hawwe waaks, manlju bline hate. 
Kriich sil grif oer ús syn tekens dwaan; 
   sy mei’ stjerre wylst se mei de goaden prate. 


(Osip Mandelstam)

donderdag 22 juni 2017

Tweede sonate [uit: Brek dyn klank]



Ging ’s avonds de deur open met een piep, contrapunt 
voor overdag het grommelen van de kraan, of, 
eerder, het ratelende schudden van de zeef 
en het fluiten van de wind om de winterloods, 
maar ’s zomers kon de zware warmte op het veld 
doortrillen in de mensen als het kermis was, 
als een briesje blies in speelman z’n accordeon 
en bierdoppen rinkelden aan de stampofoon 
van Grote Joe. Draaimolenvolk in de oogsttijd 
zocht hooizolders op, terwijl buiten de geur hing 
van broei over boerse plommen. Ik, evengoed 
van de kook, raakte een hart met de laagste snaar.   




Denk je donker ijs in, en in een bliksemflits breekt 
voor heel even de avond in tweeën. Klaar? 
Gaan! Fel als een kat reden de dagen 
naar hun eind. – Strijd gevoerd, winter niet verslagen. 
Was over het rek komt terug in de bellen 
van het zeepsop op de tegels. In de keuken 
zingt ze uit de Tsarewitsch van Franz Lehár 
over U daarboven, waarom aan mij niet gedacht? 
Wat het geluid van nooit geschreven brieven 
degenen die je niet kennen mocht bracht – 
deze overbelichte foto’s. Zij die zonk in het wak 
van de voortijd, blijft ons altijd een vaart vooruit.   




En als hij ontstemt, luister dan, ambachtsman 
met ‘perfect pitch’, naar de kalme woorden 
van de machinebankwerker, zijn verdragen 
van de pijn als de suiker hem een teen eraf vriest.

Mar net zo goed naar de winkel met een munt. 
Die nu, omgesmeed tot ring, in je hand ligt. 
Als je goed luistert, hoor je de jaren erin, 
de gloeiende hoop voor zijn kind van een vader. 

Hoe anders kan uiteindelijk de rekening. 
Ik wil dat je het knetteren van brand uit ijzer op
ijzer in je spelen bewaart. Ik wil dat je 
wegloopt met de boventonen van je andere land.   




Iedere keer komt er een kabouter uit de witte kool, 
juist op het moment dat het gekartelde mes erin zal. 
Weet jij dat je in de zomer bij lange droogte 
de dodola moet dansen bij de deuren langs?

Vier snaren heeft je viool; deze de hoogste. 
Vier streken heeft de wereld; deze de verste. 
In je moeder tovert haar grootmoeder het schitteren 
van maar doordenderende Tweelingen, 

maar magie moet met discipline aan banden. 
Bezweren en bevrijden, zeggen jouw sterren, 
en behagen en werken. Aan vier kanten 
scheur je de voorhang stuk. Vouwt de kool zich open.



.

woensdag 21 juni 2017

Nominearre foar de Gysbert Japicxpriis 2017: Brek dyn klank


www.gerbenrypma.nl

Brief oan Noach [nij]

                       Foar Eppie Dam, fyftjin jier nei 'Igge'


Nee, noch gjin grutte rivier dêr, inkeld de Ryd. 
   Dat is de feart dêr’t de slykpaden bochten 
om it fleareboskje. En dêrachter, foar de folkstún, 
   lei de greide, tydlik yn gebrûk as glydsbaan. 
Dêr wie it, op sa’n jûn dat alles kloppe: 
   it swurk bewaaide ta in ‘Fiergesicht op Oseaan’. 

Lykwols, sûnt binne de lannen fierder rjochter 
   snijd, yn lippetsjinst oan ’e earste sneed. 
Sabeare rintmasters telle it tebekgeand tal aaien 
   fan skries en ljip en se lûke prizen yn 
foar spikkels – se drukke fiersichten út 
   yn GPS-berekkene millimeters foar Friezen. 

Se hawwe dêr gjin bergen. Wol spierballen, 
   privatisearre neffens bestean út ierde, kuil of hea. 
Dizze minske hâldt it mei parket en plestik; 
   it is de ekonomy, domme lul, kinst it witte. 
Foar belibbers zijn de duurdere kaartjes tickets; 
   de Fryske dichter hat syn tiid fersitten. 

Yn de krappe steech komt er noch, yn it skûlhok 
   op it terplân ek. En, om mei P. te praten, 
hy wit fan de ruostige badkúp fan ’e jonkheid, 
   de yn ’e tiid oan kant reage feebrêge. 
Leech hout is de doarpsminske net frjemd: 
   kinst yn provinsjale brosjueres net lêze 

dat de feartwâlskanten fierder weisakje 
   yn it weake lân. Mar oft it himels berint, 
of yn sâlte ynfiltraasje dript, of krekt weaget 
   mei de fjurriger famylje út de djipsee mei: 
foar him, dy’t it wetter erflik acht slacht, falt alles, 
   Noach, falle takomst, taal en teken wei. 

Dat ús eagen om ’e romte sykje, om wat west hat 
   net allinnich, mar ek om wat wêze moat. 
En dat wy de djipte yngean as it reidhintsje 
   dat wit wat dêr swimt, net om ta te jaan 
oan swankebasten, happend nei swellesturten, 
   mar om te fleanen, in frije fûgel oer de oseaan.



.